De verzorgingsstaat

Wat is een verzorgingsstaat?
Een verzorgingsstaat is een maatschappijvorm waarin de overheid actief tussenkomt in de vorming van het maatschappelijk leven. Concreet wil dit zeggen dat de overheid garant staat voor de ontwikkeling van de zorgarrangementen die in een spanningsveld komen te staan. Ze zullen ervoor zorgen dat er een herverdelingsmechanisme ingebouwd is zodat iedereen toegang heeft tot noodzakelijke diensten en dienstverlening.

De oorsprong van de verzorgingsstaat kunnen we terug vinden in de armenzorg. Als we kijken naar de openbare armenzorg dan zien we dat er 5 verschillende oorsprongen aangeduid kunnen worden. De sociale bescherming van de minder behoede arbeiders, de kerkelijke liefdadigheid, het solidariteitsmechanisme die er was in een gemeenschap, het kapitalisme en de ontwikkeling van de staat zelf.

Types verzorgingsstaten:
We kunnen 4 verschillende vormen van de verzorgingsstaat onderscheiden. Het onderscheid tussen de verschillende verzorgingsstaten berust op twee criteria ‘s namelijk de keuze mogelijkheid tot individuele ontplooiing (bijvoorbeeld: het recht om zelf te kiezen naar welke school we gaan) en de mate waarin deze structurele keuze mogelijkheid cultureel ingebed is (kunnen we naar de school van onze keuze gaan).
De verschillende verzorgingsstaten zijn:
• sociaaldemocratisch of scandinavisch model: Dit type kent een uitgebreid stelsel van sociale zekerheid met relatief hoge, vrij algemeen toegankelijke uitkeringen. De burgers betalen veel premies en belasting, met als gevolg dat er goede regelingen voor ouderschapsverlof en een hoge arbeidsmarktparticipatie is, ook door vrouwen. Dit model komen we tegen in landen als Denemarken, Finland, Zweden.
• Het corporatistisch of continentaal model: Dit type heeft ook een hoog voorzieningsniveau, maar de toekenning van rechten is selectiever. Werknemers- en werkgeversorganisaties spelen een belangrijke rol; de rol van de overheid op de arbeidsmarkt is beperkt. Relatief weinig vrouwen en oudere mannen hebben een baan. Werknemers zijn goed tegen ontslag beschermd. Dit vinden we terug in Frankrijk, België, Duitsland, Luxemburg, Oostenrijk.
• Het liberaal of Angelsaksisch model: Het niveau van sociale voorzieningen ligt veel lager, en uitkeringen zijn moeilijker te krijgen. Bovendien zijn de uitkeringspercentages lager en korter. De overheid bemoeit zich weinig met de zorgtaken en trekt daar weinig geld voor uit. Onder andere te vinden in de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk, Canada, Australië, Ierland.
• Mediterraans model: Dit type heeft relatief ruime voorzieningen voor werkende mensen. De pensioenen zijn erg hoog, maar er is een lagere sociale zekerheid. De arbeidsparticipatie door vrouwen is laag en voor niet-werkenden zijn weinig sociale voorzieningen beschikbaar. Onder andere te vinden in Spanje, Griekenland, Portugal, Italië.

In België vinden we een combinatie terug tussen het sociaal-democratisch model (erkenning van sociale rechten) en het institutionele model (de wijze van organisatie en uitvoering van het sociale beleid). Maar door de ontwikkelingen (migratiestroom, economische herstructurering, demografische wijzigingen,…) op nationaal en internationaal vlak komt het model onder druk te staan.

Nadelen van de verzorgingsstaat zoals we deze kennen
Er is dan ook al heel wat kritiek geuit op de verzorgingsstaat zoals we deze kennen. Een belangrijk gevolg van de verzorgingsstaat is het matheuseffect. Bepaalde voordelen zullen vaker naar de hogere sociale lagen gaan dan naar de lagen waarvoor het effectief wel bedoeld is. De reden hiervoor is dat zij er langer gebruik van zullen maken en een betere kennis hebben over de voordelen. Een ander kritiek is de betaalbaarheid, zullen we dit in de toekomst nog op hetzelfde pijl kunnen houden ondanks de wijzigende demografische toestand? We verwachten namelijk heel veel van de overheid en wat men verwacht komt niet steeds overeen met wat men kan doen.